donderdag 26 juli 2018

Wereldfietser Clemens Sweerman overleden

Ons bereikte het droevige bericht dat de wereldfietser Clemens Sweerman is overleden. Hij was de bedenker van de fietsroutegidsen naar Santiago de Compostella en stond daarmee aan de wieg van de herleving van deze beroemde pelgrimstocht. Maar ook ontwikkelde hij o.a. de Limmes route, van Katwijk tot ver in Roemenië. De Van Gogh route, de Jutland route, Langs Oude wegen naar Zuid Frankrijk, de Loire kastelen route. Hoeveel fietsers zijn er met zijn boekjes op pad gegaan om Europa te ontdekken vanaf het zadel van de fiets? We weten het niet maar het zijn er tienduizenden.  Clemens was een bijzonder mens. Spartaans in zekere zin en vrijheidslievend. Fietsen was voor hem ook een manier van leven die hij graag wilde delen met anderen. Bedankt Clemens.


In TROUW stond een liefdevol memoriam over de man die de Nederlander over de grens kreeg op de fiets. Geschreven door Dana Ploeger:


Hij verdwaalde nooit. Clemens Sweerman was altijd zoekende en zo fietste hij de wereld over. Het maakte hem tot voorbeeld voor duizenden langeafstandsfietsers.





Vier jaar oud was Clemens Sweerman, toen hij tijdens een vakantie in Duitsland een stoomtrein hoorde. Die had zo'n aantrekkingskracht op hem, dat hij er meteen naartoe liep. Tot hij na een tijd lopen zijn ouders en zus nergens meer zag. Hij volgde stoïcijns het pad terug, nam het pontje over de Rijn en wachtte rustig bij de auto die ze speciaal voor die vakantie hadden gehuurd. Dat was Clemens ten voeten uit. 
Hij kon toen nog niet bevroeden dat hij met dat uitmuntende oriëntatiegevoel jaren later duizenden langeafstandsfietsers door Europa zou gidsen. Van zijn hand verschenen twaalf fietsrouteboekjes, zoals die van de St.-Jacobsfietsroute, Jutlandfietsroute, Van Goghroute, Langs Oude Wegen en de Limesfietsroute. In die boekjes beschreef hij niet alleen de route uiterst secuur, maar gaf hij ook historische informatie voor onderweg.
Clemens Sweerman, geboren in 1946 in Bussum, fietste altijd al graag, net als zijn ouders Bert Sweerman en Grad Kieft. Elke zondag maakte het gezin lange fietstochten naar het IJsselmeer, Ankeveen of Loosdrecht. Zijn vijf jaar oudere zus Thea ging altijd mee; die twee konden goed met elkaar. Behalve fietsen hield Clemens ook van turnen, hij won verschillende wedstrijden. Zijn fietstochten voerden steeds verder, zoals op zijn veertiende naar Duitsland om zoals altijd stoomlocomotieven te bekijken. De machinisten vonden het maar wat mooi, zo'n knul met belangstelling voor locomotieven en namen hem geregeld mee. 's Nachts zette hij zijn tentje op, altijd in de buurt van het spoor, om naar de treingeluiden te luisteren tot hij in slaap viel. Niemand weet wat er die zomer door hem heen ging. Clemens verwerkte op zijn eigen manier de dood van zijn vader, die eerder dat jaar overleed aan slokdarmkanker.
Clemens had de dokter wel horen vertellen over een verwaarloosde longontsteking, maar zijn vaders dood kwam als een enorme schok. Clemens sloot zich af. Thea was al de deur uit, hij bleef bij zijn moeder wonen, de twee hadden een goede band. Dat zijn vader verstokt roker was, maakte hem een fel anti-roker.

Met mensen begaan

Clemens was begaan met mensen en koos na de hbs voor een sociale opleiding; hij werd opbouwwerker - eerst in de Haarlemmermeer, later in Leiden. Daar werkte hij aan gescheiden huisvuilinzameling, fietsvoorzieningen, huiswerkklassen en een onderwijswinkel. Voor Clemens was de fiets het primaire vervoermiddel. Familiebezoek, school, werk: hij kwam op de fiets. 's Avonds studeerde hij 'stadsvernieuwingsprocessen' en voor de afwisseling maakte hij lange fietstochten.
Zoals in 1981 coast to coast in Amerika tijdens enkele maanden onbetaald verlof. Daarna fietste hij in zijn vakanties naar de Noordkaap en Santiago de Compostella, destijds nog geen platgetreden pelgrimspad. Het stoorde Clemens dat er geen duidelijke fietsroute van bestond en gefascineerd als hij was geraakt door de landschappen en vroege Europese historie besloot hij een routebeschrijving te maken en uit te geven. Die gids wordt nog altijd veel gebruikt door menig Santiagoganger.

Ontdekken

Toen hij in 1984 last kreeg van hartritmestoornissen zette hem dat aan het denken. Hij vond dat hij interessant en dankbaar werk deed, maar wilde liever de wereld ontdekken. "In mijn stoel overlijden kan altijd nog", zei hij. Hij nam ontslag en maakte een fietstocht van Alaska naar Vuurland, daarna volgden Australië en Nieuw-Zeeland. Aan de achterblijvers stuurde hij rondreisbrieven. Na een van die tochten verscheen Clemens op tv bij Ivo Niehe, die alleen maar vroeg hoeveel lekke banden hij had gehad. Die oppervlakkige interesse vond hij te gênant voor woorden. Ook had hij een hekel aan de vraag wat hij e mooiste plek op aarde vond. Dat vond hij typisch iets van de huidige snelle tijdgeest.
Clemens Sweerman in 2017. © -
Bij Clemens draaide het om de situaties onderweg, de onverwachte ontmoetingen en improvisaties. "Een vaste planning geeft alleen maar onnodige druk met inlevering van veel plezier. Als vreemde snuiter onderweg het vertrouwen krijgen van bewoners, daar gaat het mij om." En als het eens flink tegenzat, zoals toen hij ontdekte dat de stipjes op de kaart in Chili geen dorpen maar stations bleken, waardoor hij geen proviand kon inslaan, bleef hij de rust zelve.
De momenten waarop Clemens zijn geduld verloor, was als hem iets echt niet zinde. Hij had duidelijke opvattingen over hoe te leven en kon zich moeilijk voorstellen dat mensen hier anders in stonden. Dat leidde nog wel tot stevige botsingen, die soms ontaardden in driftbuien. Hij betreurde dat, vocht ertegen, maar had zichzelf niet altijd in de hand. Dan vloog er weleens servies door de kamer, waarna hij zich schuldbewust opsloot in zijn kamer met modeltreinen.
Clemens (midden) in 1989, achter de kraam van de Fietskaart Informatie Stichting. © -
Nadat zijn eerste relatie was gestrand, ging hij een periode alleen op pad. En daarna steeds vaker met Wobien Doyer, die hij kende van het opbouwwerk. De liefde groeide en met haar deelde hij de laatste twintig jaar van zijn leven. Samen maakten zij vele tochten en zij hielp hem met de routebeschrijvingen. Kinderen kwamen er niet. Die pasten niet goed in Clemens' wereldbeeld vol zorgen over de aarde. Hij had daar veel oog voor: hij was jarenlang lid van windenergievereniging Meerwind in de Haarlemmermeer en hij was een pionier met zonnepanelen. Of hij timmerde een tuinbank van steigerplanken, opgevist uit het water voor zijn woning. 
Clemens leefde als minimalist. Dat moest ook wel, want na zijn ontslag werkte hij nog enkele jaren als routebegeleider bij de Fietsersbond, maar hij moest vooral rondkomen van spaargeld en de karige opbrengsten van zijn fietsboekjes.

Geesteskinderen

Die boekjes waren zijn geesteskinderen, die hij zeer consciëntieus en precies benaderde. Als iets niet klopte, fietste hij gerust terug om de route te perfectioneren. Op de jaarlijkse Fiets- en Wandelbeurs was Clemens vaste gast en hij gaf er lezingen over zijn ervaringen. Ook hier ging het hem om de diepgang, de ervaring, je moest hem niet vragen waar fietsenmakers zaten langs de route. Hij vond dat ieder zijn eigen avontuur moest beleven, zijn eigen pad moest kiezen. Wat dat betreft was hij een echte pelgrim. Hij nam het zoals het kwam.
Dat bleek ook toen in februari bij Clemens een agressieve hersentumor werd geconstateerd. Toen hij hoorde dat genezing niet mogelijk was, zag hij af van verdere behandeling. Uiterst rustig en beheerst. Clemens koos voor kwaliteit van leven, niet voor extra tijd. Hij genoot van een kooroptreden van een vriend en bezocht nog een keer het strand. De laatste weken lag hij veel in bed, terwijl op de grond zijn modelstroomtreinen reden. Ook als het nacht werd, liet hij ze rijden. Zo lag hij stil te luisteren naar de treingeluiden, net als vroeger in zijn tentje.
Clemens Sweerman werd geboren op 12 april 1946 in Bussum. Hij overleed op 13 juni 2018 in Nieuw Vennep.
Geschreven door Dana Ploeger  - gepubliceerd in TROUW